Aktualności LIFE

Wizyta studyjna przedstawicieli polskiego KPK LIFE w Wielkiej Brytanii

Autor: LIFE
29-10-2018, 08:39

W dniach 10-14 września 2018r. przedstawiciele NFOŚiGW pełniącego rolę Krajowego Punktu Kontaktowego LIFE w Polsce odbyli wizytę studyjną do Wielkiej Brytanii. Całość przedsięwzięcia została sfinansowana ze środków Komisji Europejskiej w ramach Projektu Budowania Potencjału Programu LIFE (LIFE14 CAP/PL/000011). Program LIFE przywiązuje bardzo dużą uwagę do wymiany informacji pomiędzy wszystkimi uczestnikami programu i dotyczy to również instytucji, które pełnią rolę Krajowych Punktów Kontaktowych.

Pierwszym punktem wizyty było zapoznanie się z projektem Futurescapes – promoting the development of green infrastructure in 34 priority areas throughout the UK (LIFE10 INF/UK/000189) Królewskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków (RSPB), jednej z największych i najprężniej działających organizacji zajmującej się ochrona ptaków i ich siedlisk na świecie. Wzrastająca presja, przede wszystkim ze strony coraz bardziej intensywnego rolnictwa w Wielkiej Brytanii, leśnictwa i zabudowy obszarów, wpływa na zmiany krajobrazu, powoduje zanikanie siedlisk ptaków i w efekcie powoduje zmniejszenie różnorodności biologicznej oraz utratę usług ekosystemowych. RSPB przygotowało i przeprowadziło duży projekt, który musiał zmierzyć się z poważnymi wyzwaniami ochrony krajobrazu i uzyskaniu w efekcie korzyści dla przyrody, ludzi i gospodarki. Wielka Brytania to kraj gęsto zaludniony i o silnie rozwiniętej gospodarce, a to wywiera dodatkową presję na siedliska ptaków i na krajobraz. Z drugiej jednak strony istnieje duże wsparcie społeczne dla działań dotyczących ochrony zasobów przyrodniczych, a istniejące prawo w zakresie planowania przestrzennego i ochrony przyrody jest stosunkowo efektywne.

Projekt objął 38 obszarów priorytetowych w Wielkiej Brytanii o łącznej powierzchni 2,2 mln ha, zamieszkałych przez 3,8 mln osób. Opierał się o powstanie 144 partnerstw, realizację 198 projektów, zaangażowanie 310 tys. mieszkańców i przeprowadzenie czynnych działań ochronnych na obszarze o powierzchni 108 500 hektarów. Większość terenów, łącznie 134, stanowiły obszary Natura 2000, a wiele projektów wspomagało te obszary tworząc wokół nich dodatkowe obszary buforowe lub polepszało łączność pomiędzy poszczególnymi obszarami Natura 2000. Tak duża skala projektu była możliwa dzięki zaangażowaniu do prac wielu partnerów realizujących i wspomagających projekt w terenie. Po zakończeniu prac udało się podsumować, że projekt o wartości 3,8 mln Euro wygenerował dodatkowe 40,3 mln Euro na działania ochronne i 112,6 ml Euro na inne aspekty ochrony krajobrazowej. Bardzo ciekawym wydawnictwem projektu jest opracowanie „Recepty na sukces”, mówiącej jak wprowadzać ochronę krajobrazową („How to implement landscap-scale conservation”). Jest to podsumowanie doświadczeń projektu i innych istotnych kwestii zebranych przez praktyków ochrony przyrody z całej Europy. Dzieli cały proces na 5 etapów: zaangażowanie, planowanie, działanie, ewaluację i trwałość.

W ramach wizyty terenowej odwiedzono Sherwood Forest National Nature Reserve – sztandarowy przykład znanego i licznie odwiedzanego przez turystów obszaru, który skorzystał na realizacji projektu Futurescapes. Powstało m.in. nowoczesne, eleganckie, wtopione w przyrodę „visitor center”. Sherwood Forest, oprócz legendy o Robin Hoodzie, znane jest z potężnych dębów, które są pozostałością dawnej gospodarki wypasowej prowadzonej w tutejszych lasach. Obecne realizowane działania ochronne skoncentrowane są przede wszystkim na zachowaniu najstarszych drzew i odtwarzaniu wypasu prowadzonego w lesie i na wrzosowiskach z użyciem starej rasy bydła English Longhorn cattle.

Podsumowując ten projekt należy podkreślić, że ochrona na poziomie krajobrazu skutecznie rozszerza istniejącą sieć obszarów chronionych i ma na celu zwiększenie ogólnej łączności poszczególnych obszarów Natura 2000. Wskazuje, że skala przestrzenna obecnych działań ochronnych prowadzonych w UE jest niewystarczająca, aby powstrzymać utratę różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych. Projekty realizujące podejście do ochrony przyrody w skali krajobrazu staną się więc konieczne, jeżeli zmiany klimatu będą przebiegać zgodnie z oczekiwaniami.

Drugi dzień poświęcony był spotkaniu z Brytyjskim Krajowym Punktem Kontaktowym LIFE w Join Nature Conservation Committee (JNCC) w mieście Peterborough. JNCC pełni funkcję KPK LIFE od stycznia 2016 roku. KPK wspiera aplikacje wniosków i doradza w ramach Programu LIFE. KPK LIFE w Wielkiej Brytanii jest obecne w mediach społecznościowych m.in.: Twitter i LinkedIn. Organizuje szkolenia on-line w postaci webinariów.

JNCC jest organizacją publiczną, która doradza rządowi brytyjskiemu i zdecentralizowanej brytyjskiej administracji na temat międzynarodowej ochrony przyrody. Zapewnia m.in.: wysokiej jakości opinie i porady dotyczące środowiska naturalnego oraz praktyczne rozwiązania wspierające proces decyzyjny. Głównym źródłem finansowania JNCC jest Defra (Department for Environment Food & Rural Affairs) Departament dla środowiska Żywność i obszary wiejskie (7.807 mln £). Kolejne dotacje pochodzą z Rządu Szkocji (1.183 mln £), Rządu Walii (0.565 mln £), co daje łączną kwotę 9.811 mln £. Inne przychody stanowią 1.763 mln £.

Od 1992 roku Program LIFE w Wielkiej Brytanii wsparł ponad 250 projektów na kwotę około 260 mln euro. Przez lata 2014-2017 Wielka Brytania najskuteczniej pozyskiwała fundusze z Programu LIFE. Średni poziom sukcesów projektów w naborach dla projektów tradycyjnych wyniósł 36,2%. W naborze LIFE 2017 z Wielkiej Brytanii złożonych zostało dziesięć projektów z czego zaakceptowanych zostało 5, w tym 4 z obszaru Przyroda i różnorodność biologiczna. Wkład UE dla tych 5 projektów wyniósł 18 mln euro.

Trzeciego dnia wizyty studyjnej przedstawiciele NFOŚiGW wzięli udział w spotkaniu w siedzibie Scottish Natural Heritage (SNH). Instytucja ta jest instytucją publiczną, doradzającą Szkockiemu Rządowi. Zatrudnia ok. 700 osób, a jej roczny budżet wynosi około 46 mln funtów (4/5 tej kwoty przeznaczane jest na obszary wiejskie). Większość prac SNH prowadzona jest w partnerstwie z innymi instytucjami, w tym, z dużym naciskiem, na współpracę z programem rozwoju obszarów wiejskich.

Celem spotkania było omówienie projektu EcoCo LIFE Scotland (LIFE13 BIO/UK/000428) Implementation of integrated habitat networks to improve ecological coherence across the CSGN, prowadzonego przez SNH. Nazwa projektu EcoCo pochodzi od skrótu ważnego dokumentu - Ecological coherence protocol, a projekt realizowany jest w obszarze BIO – różnorodność biologiczna, przez co obejmuje działania na terenach nie objętych siecią Natura 2000 i ma na celu zwiększenie spójności tej sieci i innych obszarów cennych przyrodniczo. Fragmentacja siedlisk uznawana jest za jedno z głównych wyzwań, przed którymi stoi ochrona siedlisk i gatunków w okresie zmian klimatycznych. Strategia różnorodności biologicznej UE 2020, podobnie jak dyrektywa siedliskowa UE i szkocka strategia ochrony różnorodności biologicznej podkreślają, że wiele ekosystemów w UE zostało zdegradowanych wskutek fragmentacji siedlisk. Fragmentacja siedlisk skutkuje zmniejszoną spójnością ekologiczną i potencjalną redukcją usług ekosystemowych. Istnieje więc potrzeba stworzenia w pełni funkcjonującej, ekologicznie spójnej sieci. Obszar Central Scotland Green Network (CSGN) jest najbardziej pofragmentowanym obszarem nizinnym Szkocji, obejmującym zaledwie 13% powierzchni lądowej Szkocji, która jest domem dla 70% ludności i gdzie zlokalizowana jest większości przemysłu.

Projekt objął identyfikację oraz sposoby zwiększania spójności ekologicznej 12 najbardziej cennych przyrodniczo rejonów na obszarze CSGN, opracowanie planów zarządzania tymi obszarami, identyfikację i wdrożenie działań służących łączeniu siedlisk i wzrostowi różnorodności biologicznej. Znaczna część działań projektu prowadzona jest w partnerstwach z innymi instytucjami, samorządami i organizacjami pozarządowymi.

Po spotkaniu odbyła się wizyta w terenie na dwóch obszarach objętych Programem LIFE: Black Devon Wetland Reserve, gdzie odtworzono tereny podmokłe we współpracy z Królewskim Towarzystwem Ochrony Ptaków (RSPB) oraz Wester Moss Nature Reserve, uratowanym wspólnie ze Szkockim Towarzystwem Ochrony Motyli  (Butterfly Conservation Scotland). Oba rezerwaty przyrody były przykładowymi obiektami powstałymi na terenach zniszczonych przez wcześniejsze prace obejmujące regulację rzeki i działalność kopalni węgla kamiennego. Tereny na których utworzono rezerwaty przyrody są udostępnione dla lokalnych mieszkańców dzięki utworzeniu systemu utwardzonych ścieżek, kładek wykonanych z trwałych materiałów pochodzących z recyklingu tworzyw sztucznych, miejsc odpoczynku dla odwiedzających, miejsc do obserwacji ptaków w postaci niewielkich, estetycznych ukryć. Na Black Devon, położonym w dolinie rzeki, odtworzono oczka wodne i starorzecza, wraz z wyspą lęgową dla ptaków. W Wester Moss zablokowano odpływ wody z torfowiska wysokiego (siedlisko priorytetowe) oraz usunięto porastające je brzozy. Poprawiło to nawodnienie torfowiska i odtworzyło procesy torfotwórcze, ważne dla akumulacji węgla w złożu torfowym i tym samy redukcji CO2 w atmosferze.

Projekt zostanie zakończony w 2019 roku, a wśród spodziewanych efektów będzie odtworzenie co najmniej 534 ha torfowisk, 53 ha suchych muraw trawiastych, poprawie ulegnie zarządzanie 97 ha obszarów podmokłych, 22 ha słonawych lagun zostanie objętych ochroną, polepszona zostanie m.in. łączność ekologiczna siedlisk.

Wizyta pokazała możliwości i korzyści jakie wynikają z realizacji projektów z zakresu „Przyroda i różnorodność biologiczna”. Efekty osiągane są dzięki współpracy wielu instytucji poprzez wypracowane od wielu lat sposoby postępowania. Są to przede wszystkim porozumienia zawierane pomiędzy instytucjami rządowymi, samorządowymi, organizacjami pozarządowymi, zarządcami i właścicielami terenów. Partnerstwa uwzględniają korzyści każdej ze stron w ustanawianym partnerstwie. Ważne są staranne konsultacje społeczne, które pozwalają zidentyfikować potrzeby poszczególnych grup zainteresowanych realizacją projektu. Wśród korzyści, poza typowo przyrodniczymi, wymienić warto takie jak: zachowanie elementów kultury, ochrona starej rasy bydła długorogiego, bliska współpraca z programami rolnośrodowiskowymi, monitoring przyrodniczy i środowiskowy, nowe miejsca pracy, udostępnienie terenów rekreacyjnych, finansowanie lokalnych projektów z użyciem środków pozyskanych na zewnątrz, takich jak Program LIFE.

Sfinansowano ze środków Unii Europejskiej w ramach Projektu Budowy Potencjału LIFE LIFE14 CAP/PL/000011.

.